Bezpłatne newslettery
    przejdź do newslettera
    drukuj artykuł
    drukuj z listy wydruków
    dodaj do listy wydruków
    wyślij znajomemu

Sędziowie a profilaktyczne badania lekarskie

2011-04-27

Kilka lat temu Krajowa Rada Sądownictwa stanęła na stanowisku, że sędziów nie obowiązują pracownicze profilaktyczne badania lekarskie. Obecnie jednak KRS zmieniła zdanie i w stanowisku z dnia 10 marca 2011 r. przyjęła, że ,,okresowe profilaktyczne badania lekarskie, o których stanowi art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), mają charakter obowiązkowy także w odniesieniu do sędziów.

Niestety stanowisko nie zawierało żadnego uzasadnienia ani też nie przytaczało przesłanek, dla których akurat zawód sędziego nie wymaga badań lekarskich, mających na celu m.in. stwierdzenie przeciwwskazań lub ich braku do wykonywania pracy na tym stanowisku.

Jednak obecnie - w wyniku artykułu nadesłanego do "Informatora Ochrony Pracy", kwartalnika Stowarzyszenia Ochrony Pracy, przez b. okręgowego inspektora pracy w Lublinie Longina Matysa - Krajowa Rada Sądownictwa zmieniła zdanie i dnia 10 marca br. wydała nowe stanowisko w sprawie zastosowania do sędziów art. 229 § 2 k.p. Zgodnie z tym stanowiskiem, ,,okresowe profilaktyczne badania lekarskie, o których stanowi art. 229 § 2 k.p., mają charakter obowiązkowy także w odniesieniu do sędziów (art. 5 k.p.). Niepoddanie się tym badaniom może rodzić odpowiedzialność dyscyplinarną w stosunku do sędziów sądów powszechnych - na podstawie art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.) - dalej pr. u.s.p. W razie uporczywego uchylania się od obowiązku poddania się okresowym profilaktycznym badaniom lekarskim i istniejących poważnych wątpliwości, co do stanu zdrowia sędziego, kolegium sądu może skierować sędziego na badania przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie art. 70 pr. u.s.p. Stanowisko podpisał Przewodniczący KRS, sędzia Sądu Najwyższego Antoni Górski.

W uzasadnieniu KRS potwierdziła, iż art. 229 k.p. reguluje kwestię obowiązkowych wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich, zwanych badaniami profilaktycznymi - dotyczących bez wyjątku wszystkich pracowników, a w każdym razie k.p. nie przewiduje jakichkolwiek wyłączeń z obowiązkowych okresowych badań profilaktycznych w odniesieniu do określonych grup zawodowych (w szczególności do sędziów). Wyłączeń takich nie przewiduje również pr. u.s.p. Okresowe profilaktyczne badania lekarskie są częścią regulacji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, a przepisy z tego zakresu mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zgodnie z art. 211 k.p., przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest podstawowym obowiązkiem pracownika, także sędziego.

Z punktu widzenia prawa pracy sędziowie są bowiem pracownikami - jako osoby zatrudnione na podstawie mianowania (art. 2 k.p.), a sąd jest pracodawcą - jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, zatrudniająca pracowników (art. 3 k.p.).

Stosunek służbowy sędziów reguluje przede wszystkim Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) oraz odrębne ustawy ustrojowe (tzw. pragmatyki służbowe). W odniesieniu do sędziów sądów powszechnych jest to pr. u.s.p., sędziów sądów administracyjnych - ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sędziów wojskowych - ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. - prawo o ustroju sądów wojskowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1676 z późn. zm.), sędziów Sądu Najwyższego - ustawa z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.). Pragmatyki służbowe nie regulują jednak wszystkich elementów składających się na ,,pracowniczą" stronę stosunku służbowego sędziego.

Zgodnie z art. 5 k.p., jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy k.p. stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami. Kwestii badań profilaktycznych (okresowych badań lekarskich) w żadnym stopniu nie regulują wymienione ustawy o ustroju sądów. Oznacza to, że w stosunku do sędziów - na podstawie art. 5 k.p. - zastosowanie mają przepisy art. 229 § 2, 3, 4, 6 i 7 k.p. oraz przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 228 § 8 k.p., tj. rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. Nr 69, poz. 332 z późn. zm.).

Badania profilaktyczne, o jakich mowa w art. 229 § 2 k.p., nie mają na celu stwierdzenia zdolności lub niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego - to może stwierdzić jedynie lekarz-orzecznik ZUS w trybie art. 70 § 1 pr. u.s.p. Okresowe badania profilaktyczne mają na celu sprawdzenie zdolności sędziego do pracy w określonym środowisku pracy, w szczególności pracy biurowej, przy komputerze, wymagającej zwiększonego wysiłku psychicznego i intelektualnego, związanej z dużą odpowiedzialnością, podejmowaniem decyzji i narażeniem na stres.

Przepisy pr. u.s.p. regulujące stosunki służbowe sędziów, jedynie w odniesieniu do kilku specyficznych sytuacji odnoszą się do badań lekarskich sędziów (lub kandydatów na sędziów).W świetle treści art. 229 § 2 k.p. trudno byłoby przyjąć, że sędzia - od chwili powołania na urząd sędziego do chwili przejścia w stan spoczynku (jeżeli nie dozna uszczerbku na zdrowiu z powodu wypadku przy pracy albo nie stanie się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby lub utraty sił) - nie ma obowiązku poddać się okresowym profilaktycznym badaniom lekarskim, choć taki ustawowy obowiązek mają wszyscy pozostali pracownicy - konkluduje Prezes KRS.

Edward Kołodziejczyk