Bezpłatne newslettery
    przejdź do newslettera
    drukuj artykuł
    drukuj z listy wydruków
    dodaj do listy wydruków
    wyślij znajomemu

Jakie są wymagania techniczne dla pomieszczeń magazynowych z niebezpiecznymi preparatami chemicznymi?

2011-06-01

Jakie są szczegółowe wymagania techniczne (przepisy budowlane, ochrona przeciwpożarowa) dla pomieszczeń magazynowych (magazynu) z preparatami/substancjami chemicznymi - szkodliwymi, drażniącymi, palnymi, łatwopalnymi, wybuchowymi, żrącymi?

Odpowiedź:

Problematyka magazynowania materiałów niebezpiecznych jest unormowana w następujących aktach prawnych:

a) ustawa dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) - dalej k.p.;

b) ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380 z późn. zm.) - dalej u.o.ppoż.;

c) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) - dalej r.b.h.p.;

d) rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2005 r. Nr 11, poz. 86 z późn. zm.);

e) rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie minimalnych wymagań, dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej (Dz. U. Nr 138, poz. 931);

f) rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 1 marca 1995 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy produkcji, stosowaniu, magazynowaniu i transporcie wewnątrzzakładowym nadtlenków organicznych (Dz. U. Nr 37, poz. 181);

g) rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. Nr 280, poz. 2771 z późn. zm.);

h) rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (Dz. U. Nr 58, poz. 535 z późn. zm.);

i) rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719) - dalej r.o.p.b.o.

Uzasadnienie:

Wymagania ogólne dotyczące magazynów materiałów niebezpiecznych

Bezpieczeństwo magazynowania materiałów niebezpiecznych zależy nie tylko od ich właściwości, ale także od warunków składowania, rodzaju pomieszczeń magazynowych, możliwości przechowywania razem materiałów niebezpiecznych oraz stosowania odpowiednich opakowań i prawidłowych ilości materiałów niebezpiecznych.

W magazynie wskazane jest racjonalne rozmieszczanie materiałów niebezpiecznych na grupy obejmujące materiały nieoddziaływujące ze sobą, po uwzględnieniu ich właściwości fizykochemicznych i stwarzanych przez nich podobnych zagrożeń. Posługując się podziałem stosowanym w transporcie materiałów niebezpiecznych, można ustalić przynależność materiałów do odpowiednich grup składowania.

Materiały niebezpieczne, w zależności od stwarzanego zagrożenia, mogą być składowane w oddzielnych budynkach (każdy materiał osobno), wspólnie w jednym magazynie (wydzielone, izolowane przegrody) lub na placach zewnętrznych zakrytych dachem lub odkrytych, gdzie materiał jest składowany pod nakryciem. Materiały niebezpieczne (poza materiałami wybuchowymi i materiami utleniającymi) mogą być składowane elastycznie, jednakże z zachowaniem wymogów bezpieczeństwa. Konieczne jest zachowanie odpowiedniego oddzielenia poszczególnych materiałów niebezpiecznych względem siebie. Możliwe do zastosowania są magazyny z wydzielonymi boksami lub polami odkładczymi.

Budynki magazynowe

Budynki magazynowe do przechowywania materiałów niebezpiecznych powinny być budynkami jednokondygnacyjnymi, wykonanymi z materiałów niepalnych o wymaganej klasie odporności ogniowej. Budynki magazynowe dla materiałów niebezpiecznych wybuchowych lub zagrażających wybuchem powinny posiadać:

1) zabezpieczenie w postaci zastosowania ujść wydmuchowych skierowanych na zewnątrz budynku;

2) podłogę o odpowiedniej wytrzymałości na obciążenia i trwałości na zużycie, łatwą w konserwacji;

3) podłogę z nakładką z niepalnej gumy elektroprzewodzącej.

W pomieszczeniach magazynowych przeznaczonych do innych materiałów niebezpiecznych można stosować podłogi betonowe, wyposażone w studzienki ściekowe do odprowadzenia wody i środków do mycia magazynów lub likwidacji zanieczyszczeń.

Okna w magazynach, jeżeli występują, powinny być wykonane z materiałów niepalnych lub trudno zapalnych, przy czym powinny posiadać elementy chroniące przed nagrzaniem promieniami słonecznymi materiałów niebezpiecznych oraz umożliwiające otwarcie w celu zapewnienia skutecznej wentylacji pomieszczeń magazynowych.

Wentylacja budynków magazynowych

We wszystkich pomieszczeniach magazynowych powinna być zapewniona odpowiednia wentylacja. W pomieszczeniach z materiałami niebezpiecznymi obowiązkowe jest stosowanie wentylacji mechanicznej do usuwania wydzielających się par i gazów. Wentylacja musi zapewniać odpowiednią krotność wymiany powietrza. Kanałów wentylacyjnych z pomieszczeń zagrożonych wybuchem nie powinno się prowadzić przez inne pomieszczenia. Czasami wskazane jest zapewnienie wentylacji mechanicznej o działaniu miejscowym, mającej na celu usunięcie zanieczyszczeń z powietrza przy stanowisku, na którym użytkowane są materiały niebezpieczne.

Ogrzewanie budynków magazynowych

W magazynach materiałów niebezpiecznych stosowane jest centralne ogrzewanie wodne, powietrzne lub parowe. W pomieszczeniach materiałów niebezpiecznych pożarowo stosowanie ogrzewania w zasadzie ogranicza się tylko do szczególnych przypadków.

Temperaturę wewnątrz pomieszczeń ustalić można w zależności od temperatury zapłonu składowanych materiałów oraz szczególnych potrzeb. Temperatura, która występuje najczęściej to 10-22°C.

Instalacje elektryczne w budynkach magazynowych

W magazynach zagrożonych pożarem lub wybuchem powinny być spełnione następujące wymagania:

1) instalacje elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym;

2) unikanie instalowania urządzeń ruchomych i przenośnych z elementami iskrzącymi;

3) zabezpieczenie instalacji i urządzeń przed uszkodzeniem mechanicznym, wpływami materiałów niebezpiecznych oraz nadmiernym nagrzewaniem się od innych urządzeń;

4) stosowanie urządzeń, przewodów i okablowania w takim wykonaniu, aby nie dopuścić do nadmiernego ich przegrzania przy przepływie prądu elektrycznego.

Ochrona przeciwpożarowa w budynkach magazynowych

Magazyny z materiałami niebezpiecznymi są obiektami, które stwarzają duże zagrożenia pożarowe, ze względu na rodzaj i ilości składowanych materiałów niebezpiecznych. Przyczyny pożarów w magazynach mogą być następujące:

1) wady urządzeń elektrycznych, wady urządzeń grzewczych i klimatyzacyjnych;

2) magazynowanie materiałów niebezpiecznych w nieodpowiednich lub uszkodzonych opakowaniach;

3) nie utrzymywanie porządku w magazynie, palenie tytoniu w miejscach niedozwolonych, prace z otwartym ogniem;

4) stosowanie narzędzi iskrzących do otwierania opakowań z materiałami niebezpiecznymi palnymi;

5) magazynowanie materiałów niebezpiecznych w zbyt dużej ilości;

6) prowizoryczne instalacje elektryczne.

W celu zabezpieczenia przed powstaniem i rozprzestrzenianiem się pożaru, magazyn powinien być wyposażony w:

1) ściany przeciwpożarowe oraz drzwi przeciwpożarowe,

2) stałe urządzenia gaśnicze,

3) system alarmu pożarowego,

4) dźwiękowy system ostrzegawczy,

5) instalację odgromową,

6) instalację hydrantową,

7) podręczny sprzęt gaśniczy.

Ochrona przeciwpożarowa w budynkach opisana jest w u.o.ppoż. oraz w r.o.p.b.o. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.o.ppoż., właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu, zapewniając jego ochronę przeciwpożarową, obowiązany jest w szczególności:

1) przestrzegać przeciwpożarowych wymagań budowlanych, instalacyjnych i technologicznych;

2) wyposażyć budynek, obiekt lub teren w sprzęt pożarniczy i ratowniczy oraz środki gaśnicze, zgodnie z zasadami określonymi w odrębnych przepisach;

3) zapewnić konserwację i naprawy sprzętu oraz urządzeń określonych w pkt 2, zgodnie z zasadami i wymaganiami gwarantującymi sprawne i niezawodne ich funkcjonowanie;

4) zapewnić osobom przebywającym w budynku, obiekcie lub na terenie bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji;

5) przygotować budynek, obiekt lub teren do prowadzenia akcji ratowniczej;

6) zaznajomić pracowników z przepisami przeciwpożarowymi;

7) ustalić sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Stosownie do wymagań przewidzianych w r.o.p.b.o., w magazynie materiałów niebezpiecznych powinna być opracowana i udostępniona pracownikom instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, a także instrukcja postępowania na wypadek pożaru. Odnośnie do szkolenia pracowników przewidziano szkolenie wstępne ogólne i okresowe w zakresie bhp, gdzie elementem szkolenia powinno być szkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej, inne szkolenia mogą być określone w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Wymaga się ponadto złożenia przez pracowników oświadczenia o zapoznaniu się z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego, jak również wyznaczenia w magazynie osób odpowiedzialnych za ewakuację pracowników i gaszenie pożarów.

Pomieszczenia i urządzenia higieniczno-sanitarne

Przepis art. 233 k.p. zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia pracownikom pomieszczeń i urządzeń higieniczno-sanitarnych oraz dostarczenia im niezbędnych środków higieny osobistej. Pomieszczenia te i urządzenia powinny być zgodne z załącznikiem nr 3 do r.b.h.p.

Pracownicy obsługujący pomieszczenia składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych muszą korzystać z oddzielnych urządzeń higieniczno-sanitarnych i socjalnych. Pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom odpowiednie urządzenia higieniczno-sanitarne. Wykonanie tego obowiązku nie jest uzależnione od jego możliwości ekonomiczno-finansowych.

W zakładach, w których stosowane są materiały niebezpieczne, szczególnie ważne jest zapewnienie szatni, tak by odzież robocza nie stykała się z ubraniami pracowników, zapewnienie umywalni oraz jadalni, w taki sposób by pracownik mógł spożywać posiłek bez możliwości narażenia na materiały niebezpieczne.

Czynności zabronione na terenie magazynu materiałów niebezpiecznych

Do czynności, które są zabronione pracownikom magazynów materiałów niebezpiecznych można zaliczyć:

a) używanie otwartego ognia i palenia tytoniu oraz stosowanie innych czynników mogących zainicjować zapłon materiałów występujących w strefie zagrożenia wybuchem oraz w miejscach występowania materiałów niebezpiecznych pożarowo;

b) użytkowanie instalacji, urządzeń i narzędzi niesprawnych technicznie lub w sposób niezgodny z przeznaczeniem albo warunkami określonymi przez producenta bądź nie poddawanych okresowym kontrolom, o zakresie i częstotliwości wynikających z przepisów prawa budowlanego, jeżeli może się to przyczynić do powstania pożaru, wybuchu lub rozprzestrzenienia ognia;

c) spożywanie posiłków;

d) użytkowanie elektrycznych urządzeń grzewczych ustawionych bezpośrednio na podłożu palnym, z wyjątkiem urządzeń eksploatowanych zgodnie z warunkami określonymi przez producenta;

e) używanie urządzeń do dogrzewania się pracowników, np. grzejników elektrycznych, kuchenek, itp.;

f) przechowywanie w nieodpowiednich miejscach materiałów niebezpiecznych palnych oraz zabrudzonych materiałami niebezpiecznymi szmat;

g) gromadzenie odpadów, pustych opakowań;

h) utrzymywanie nieporządku na stanowisku pracy;

i) otwieranie opakowań z materiałami niebezpiecznymi bez ustaleń z odpowiednimi osobami;

j) korzystanie z niesprawnych urządzeń i instalacji elektrycznej;

k) używanie w magazynie materiałów niebezpiecznych palnych urządzeń lub narzędzi iskrzących;

l) składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji lub umieszczanie przedmiotów na tych drogach w sposób zmniejszający ich szerokość albo wysokość poniżej wymaganych wartości określonych w przepisach techniczno-budowlanych

m) zastawianie dróg i wyjść ewakuacyjnych oraz dostępu do instalacji hydrantowej oraz podręcznego sprzętu gaśniczego,

n)zastawianie dojść do głównych wyłączników prądu, dojść do tablic rozdzielczych prądowych.

Materiały niebezpieczne pożarowo

Należy przez to rozumieć:

a) gazy palne,

b) ciecze palne o temperaturze zapłonu poniżej 328,15 K (55°C),

c) materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne,

d) materiały zapalające się samorzutnie na powietrzu,

e) materiały wybuchowe i wyroby pirotechniczne,

f) materiały ulegające samorzutnemu rozkładowi lub polimeryzacji,

g) materiały mające skłonności do samozapalenia.

Czynności wskazane do wykonywania na terenie magazynu materiałów niebezpiecznych

W magazynach materiałów niebezpiecznych wskazane jest stosowanie zasad wskazanych poniżej.

1. Wykonywanie prac z otwartym ogniem jest dozwolone tylko i wyłącznie pod warunkiem zabezpieczenia stanowiska pracy poprzez usunięcie materiałów niebezpiecznych palnych oraz nadzorem osoby odpowiedzialnej za wykonywanie prac pożarowo niebezpiecznych.

2. Zawsze należy sprawdzać porządek i ład na stanowisku pracy.

3. Należy odłączać urządzenia elektryczne z napięcia.

4. Palenie tytoniu jest dopuszczalne tylko w miejscach i pomieszczeniach do tego przeznaczonych.

5. Odpady materiałów tj. czyściwa i szmaty należy przechowywać w szczelnie zamykanych, niepalnych pojemnikach.

6. Odpady materiałów należy przechowywać w miejscach do tego przeznaczonych, poza miejscami przeznaczonymi do składowania materiałów w magazynie.

Eksploatacja magazynu materiałów niebezpiecznych palnych

Poniżej przedstawiono niektóre z wymagań dla magazynu materiałów niebezpiecznych palnych:

1) magazyny materiałów palnych powinny być oddzielnymi budynkami;

2) materiały niebezpieczne palne powinny być przechowywane w odrębnym miejscu na terenie magazynu;

3) podłogi na terenie magazynu powinny być gładkie, bez szpar, nie iskrzące, pokryte wykładziną elektroprzewodzącą;

4) urządzenia elektroenergetyczne w magazynach zagrożonych pożarem i wybuchem powinny być w wykonaniu przeciwwybuchowym;

5) opakowania z materiałami niebezpiecznymi palnymi powinny być przechowywane w miejscach oznakowanych tablicami ostrzegawczymi z napisami ,,Materiały ciekłe palne" i ,,Palenie zabronione" oraz znakiem ostrzegawczym informującym o cieczach łatwo palnych;

6) pracownicy powinni być wyposażeni w ubranie robocze, rękawice ochronne nitrylowe lub PCV, buty na podeszwach z gumy przewodzącej oraz okulary ochronne.

Pomieszczenia magazynowe przeznaczone do składowania gazów palnych lub karbidu muszą spełniać wymagania określone dla pomieszczeń zagrożonych wybuchem. Pomieszczenie, w którym może wytworzyć się mieszanina wybuchowa powstała z wydzielającej się takiej ilości palnych gazów, par, mgieł lub pyłów, której wybuch mógłby spowodować przyrost ciśnienia w tym pomieszczeniu przekraczający 5 kPa, określa się jako pomieszczenie zagrożone wybuchem.

W pomieszczeniu należy wyznaczyć strefę zagrożenia wybuchem, jeżeli może w nim występować mieszanina wybuchowa o objętości co najmniej 0,01 m3 w zwartej przestrzeni. Pomieszczenie magazynowe butli z gazami palnymi należy chronić przed ogrzaniem do temperatury przekraczającej 308,15 K (35°C).

Eksploatacja magazynu materiałów niebezpiecznych utleniających oraz żrących

Poniżej przedstawiono niektóre z wymagań dla magazynu materiałów niebezpiecznych utleniających oraz żrących:

1) zapewnienie skutecznego oddzielenia materiałów utleniających od materiałów palnych;

2) wydzielenia dla materiałów utleniających odrębnego pola magazynowego i zastosowanie bezpiecznych odległości od pozostałych materiałów;

3) zastosowanie rozdzielenia materiałów utleniających ciekłych od stałych;

4) zapewnienie konstrukcji magazynu z materiałów niepalnych;

5) ściany i stropy powinny być odporne na działanie materiałów żrących, pomalowane farbami lub emalią kwasoodporną;

6) pracownicy powinni być wyposażeni w ubranie robocze, rękawice ochronne nitrylowe lub PCV, buty na podeszwach z gumy przewodzącej oraz okulary ochronne.

Krzysztof Zamajtys